İdeal kilo ve düzeltilmiş ağırlık nasıl hesaplanır? Formüller ve örnek

En sade ideal kilo hesaplama formülü BKİ'ye dayanır: ideal ağırlık = boy (m)² × hedef BKİ. Hamwi, Devine, Robinson ve Miller formülleri ise 152,4 cm'nin (60 inç) üzerindeki her inç için sabit bir kilo ekler. Obez bireyde enerji ve protein hesabında sık kullanılan düzeltilmiş ağırlık şöyledir: (gerçek - ideal) × 0,25 + ideal.

Bu yazı diyetisyenler ve beslenme ve diyetetik öğrencileri için hazırlandı. İdeal ağırlığın hangi yollarla hesaplandığını, formüllerin nereden geldiğini, düzeltilmiş ağırlıktaki katsayıların hangi bağlamda önerildiğini ve obez bir danışanda enerji hesabına hangi ağırlığın girdiğini anlatıyoruz; sonda kurgusal bir danışanla bütün hesabı adım adım yapıyoruz. Bazal metabolizma denklemlerini ayrıntısıyla enerji ihtiyacı ve BMH hesaplama formülleri yazımızda ele aldık; burada tekrar etmiyoruz.

İdeal kilo ne demek, neden tek bir sayı değil?

"İdeal kilo" (ideal vücut ağırlığı, İngilizce ideal body weight, IBW) bir sağlık hedefi gibi duyulsa da klinik hesaplarda çoğu zaman bir hesap ağırlığıdır: enerji, protein ya da ilaç dozu hesaplanırken gerçek ağırlığın yerine konan bir referans değer.

Kavramın kökeni sigorta verilerine dayanır. Peterson ve arkadaşlarının 2016 tarihli çalışması, ilk ideal ağırlık girişimlerinin çoğunun aktüeryal verilere, sonrakilerin de bir sigorta şirketinin boy-ağırlık tablolarına dayandığını hatırlatır. Aynı çalışma iki önemli noktanın altını çizer:

• Tek bir ideal yok. Yazarlara göre her hastalık ve ölüm nedeni için evrensel olarak geçerli tek bir ideal ağırlık yoktur; en uygun BKİ aralığı cinsiyete, yaşa, etnik kökene ve hastalıklara göre değişebilir.
• Aralık, tek sayıdan daha anlamlı. Klasik formüller tek bir hedef ağırlık verir. BKİ ise boydan bağımsız bir ölçüt olduğu için bir hedef aralık tanımlamaya izin verir. Yazarlar bu nedenlerle ideal ağırlık formüllerinin yerini büyük ölçüde BKİ aralıklarının aldığını belirtir.

Bu yüzden "ideal kilom kaç olmalı?" sorusunun dürüst yanıtı bir aralıktır. Hesapta tek bir değere ihtiyaç duyduğunuzda ise hangi yöntemi seçtiğinizi danışan dosyasına yazmanız, sonraki görüşmelerde tutarlılığı korur.

BKİ'ye dayalı ideal kilo hesaplama formülü

Beden kütle indeksi (BKİ), ağırlığın boyun karesine bölünmesidir: BKİ = kg / m². Denklemi tersine çevirdiğinizde, seçtiğiniz bir BKİ değeri için ağırlığı bulursunuz:

• İdeal ağırlık (kg) = boy (m)² × hedef BKİ

Dünya Sağlık Örgütü yetişkinlerde BKİ 25 ve üstünü fazla kilolu, 30 ve üstünü obez olarak tanımlar. Peterson ve arkadaşları hedef aralık örneği olarak BKİ 18,5-25'i kullanır. Örneğin 160 cm boyda boyun karesi 1,6 × 1,6 = 2,56 olduğundan:

• BKİ 18,5 ile: 2,56 × 18,5 = 47,36 kg
• BKİ 22 ile: 2,56 × 22 = 56,32 kg
• BKİ 24 ile: 2,56 × 24 = 61,44 kg
• BKİ 25 ile: 2,56 × 25 = 64 kg
• BKİ 26 ile: 2,56 × 26 = 66,56 kg

Hedef BKİ'yi diyetisyen seçer. Uygulamada 22, 24 ya da 26 gibi farklı değerlerle karşılaşırsınız; aynı boy için 22 ile 26 arasında 10 kg'dan fazla fark çıkar. Seçtiğiniz değer, hem ideal hem de ondan türetilen düzeltilmiş ağırlığı doğrudan değiştirir.

Peterson ve arkadaşları aynı mantığı boya göre doğrusal bir denkleme de çevirdi: kg = 2,2 × BKİ + 3,5 × BKİ × (boy (m) - 1,5). Bu denklem, boyun karesiyle yapılan hesaba yakın sonuç verir ve klasik formüllere benzer biçimde yazıldığı için onlarla karşılaştırmayı kolaylaştırır.

Klasik ideal vücut ağırlığı formülleri: Hamwi, Devine, Robinson, Miller

Dört klasik formülün yapısı aynıdır: 60 inçlik (152,4 cm) bir başlangıç boyu için sabit bir ağırlık alınır, bu boyun üzerindeki her inç için belirli bir kilo eklenir. Aşağıdaki katsayılar Peterson ve arkadaşlarının çalışmasındaki tablodan alındı. Boy inç cinsindendir; santimetreyi 2,54'e bölerek inç bulursunuz.

Katsayılar

• Hamwi (1964), erkek: 106 lb + 6 lb × (boy (inç) - 60)
• Hamwi (1964), kadın: 100 lb + 5 lb × (boy (inç) - 60)
• Devine (1974), erkek: 50 kg + 2,3 kg × (boy (inç) - 60)
• Devine (1974), kadın: 45,5 kg + 2,3 kg × (boy (inç) - 60)
• Robinson (1983), erkek: 52 kg + 1,9 kg × (boy (inç) - 60)
• Robinson (1983), kadın: 49 kg + 1,7 kg × (boy (inç) - 60)
• Miller (1983), erkek: 56,2 kg + 1,41 kg × (boy (inç) - 60)
• Miller (1983), kadın: 53,1 kg + 1,36 kg × (boy (inç) - 60)

Hamwi formülü özgün hâliyle librededir (lb). Kilograma çevirdiğimizde (1 lb = 0,4536 kg) erkekte yaklaşık 48,1 kg + 2,72 kg/inç, kadında yaklaşık 45,4 kg + 2,27 kg/inç olur; bu çeviri bizim hesabımızdır.

Aynı boyda dört formül (160 cm kadın)

160 cm, 160 / 2,54 = 62,99 inçtir; 60 inçin üzerinde 2,99 inç kalır.

• Devine: 45,5 + 2,3 × 2,99 = 52,4 kg
• Hamwi: 100 + 5 × 2,99 = 115 lb, yaklaşık 52,1 kg
• Robinson: 49 + 1,7 × 2,99 = 54,1 kg
• Miller: 53,1 + 1,36 × 2,99 = 57,2 kg

Dört formül aynı kadın için 52,1 ile 57,2 kg arasında, yani yaklaşık 5 kg'lık bir aralık veriyor. BKİ 24 ile bulunan 61,4 kg ise hepsinden yüksek. Bunun nedeni şudur: Peterson ve arkadaşları klasik formüllerin karşılık geldiği BKİ'yi de hesapladı. Kadınlarda Robinson 21,0, Hamwi 21,2, Devine 21,3 ve Miller 21,7 BKİ'ye; erkeklerde Robinson 22,5, Devine 22,8, Miller 22,9 ve Hamwi 23,4 BKİ'ye en iyi uyuyordu. Yani "Devine ile ideal ağırlık" ile "BKİ 24 ile ideal ağırlık" aynı şeyi ölçmez; ikisini karıştırmak, düzeltilmiş ağırlığı ve ondan çıkan enerji hedefini de değiştirir.

Kökenleri ve sınırlılıkları

Bu formüllerin hiçbiri vücut bileşimini ölçerek ya da sağlıkla ilişkisini sınayarak geliştirilmedi. Kökenlerini bilmek, nerede kullanılacaklarını da gösterir:

• Hamwi (1964) formülü Amerikan Diyabet Derneği'nin diyet tedavisi üzerine bir yayınında yer aldı ve ABD ölçü birimleriyle yazıldı.
• Devine (1974) formülü gentamisin tedavisini anlatan bir eczacılık makalesinde yayımlandı. Pai ve Paloucek'in 2000 tarihli derlemesine göre bazı ilaçların farmakokinetiğinin ideal ağırlıkla ilişkili bulunması, Devine'ın denklemlerinin yaygınlaşmasını sağladı. Derleme, sonradan boy-ağırlık verileriyle yapılan regresyon analizlerinin Devine'ınkine benzer denklemler ürettiğini de belirtir.
• Robinson ve Miller (1983) formülleri, Peterson ve arkadaşlarına göre ilaç dozu hesaplama ihtiyacından doğdu; Robinson'ın makalesinin başlığı da bunu söyler.

Sınırlılıklar da aynı kaynaklardan çıkar. Peterson ve arkadaşları, ideal ağırlık formüllerinin kısa boylarda ağırlığı düşük, uzun boylarda yüksek tahmin ettiğini bildirir. Formüller tek bir hedef verir, aralık vermez. Kas kütlesini, yaşı ve sağlık durumunu hesaba katmazlar. Pai ve Paloucek ise formüllerin birbirine benzediğini, çünkü dayandıkları boy-ağırlık tablolarının genel olarak uyuştuğunu, bu yüzden herhangi birinin kullanılabileceğini söyler. Pratik çıkarım şudur: hangi formülü seçtiğiniz, onu tutarlı kullanmanız kadar önemli değildir.

Düzeltilmiş (ayarlanmış) vücut ağırlığı

Düzeltilmiş vücut ağırlığı (adjusted body weight), obez bireyde gerçek ağırlık ile ideal ağırlık arasındaki farkın yalnızca bir kısmını ideal ağırlığa ekleyen hesap ağırlığıdır. Mantığı şudur: fazla ağırlığın bir kısmı yağsız dokudur ve enerji harcamasına katılır, ama tamamı aynı ölçüde katılmaz. Genel biçimi:

• Düzeltilmiş ağırlık = ideal ağırlık + (gerçek ağırlık - ideal ağırlık) × katsayı

Katsayı kaynağa ve amaca göre değişir. Üç değerle karşılaşırsınız.

0,25: beslenme gereksinimi hesabında

New England Journal of Medicine'de yayımlanan, yoğun bakımda parenteral beslenmeyi anlatan 2009 tarihli bir klinik derleme, obez bireylerde enerji ve protein gereksinimi hesaplanırken düzeltilmiş ağırlığın kullanılmasını önerir ve şu denklemi verir: ideal ağırlık (standart tablolardan ya da denklemlerden) + (mevcut ağırlık - ideal ağırlık) × 0,25. Kalyn'in değişim hesabında kullanılan katsayı da budur. Bağlamına dikkat edin: kaynak, yoğun bakımdaki hastaların beslenme desteğini anlatır.

0,4: ilaç dozunda

0,4 katsayısı beslenmeden değil farmakolojiden gelir. Obez hastalarda aminoglikozid antibiyotiklerin dozu için genellikle %40'lık bir düzeltme önerilir: ideal ağırlık + 0,4 × (gerçek ağırlık - ideal ağırlık). Morbid obez hastalarda yapılan 2013 tarihli bir çalışma, bu %40'lık düzeltmenin uzatılmış aralıklı dozlamada da isabetli kaldığı sonucuna vardı. Bu katsayıyı enerji hesabına taşımak için bir gerekçe yoktur; iki hesap farklı soruları yanıtlar.

0,5 önerisi ve süren tartışma

Barak ve arkadaşları 2002'de bir beslenme destek ekibinin 1991-2000 arasında yaptığı dolaylı kalorimetre ölçümlerini geriye dönük inceledi. Obez hastalarda ideal ağırlığa fazla kilonun %50'sinin eklenmesi, normal ağırlıktaki hastalarla benzer sonuçlar verdi ve yazarlar enerji gereksinimi için bu düzeltmeyi önerdi. Aynı çalışmada zayıf hastalarda gerçek ağırlık daha uygun bulundu.

Düzeltilmiş ağırlık yöntemi bütünüyle tartışmalıdır. 2005'te yöntemi savunmak için yazılmış bir derleme bile, yöntemin "bilimsel olmayan" bir yöntem olarak eleştirildiğini kabul eder; ama birkaç çalışmada bazı tahmin denklemlerine benzer ya da daha iyi sonuç verdiğini savunur. Kısacası 0,25 yaygın bir uzlaşmadır, kanıtlanmış bir sabit değildir.

Obez bireyde enerji ve protein hesabında hangi ağırlık?

Aynı danışan için dört farklı ağırlık kullanılabilir ve her birinin bir gerekçesi vardır:

• Gerçek ağırlık: Ölçülen değerdir. Mifflin-St Jeor gibi denklemler gerçek ağırlıkla kullanılır. Kilogram başına basit hesaplarda ise obez bireyde enerji ihtiyacını yüksek tahmin etme eğilimi taşır, çünkü yağ dokusu yağsız dokuya göre daha az enerji harcar.
• İdeal ağırlık: Fazla kilolu (BKİ 25-30) danışanda tercih edilebilir. Obez danışanda ise yağsız dokunun bir kısmını hesap dışı bırakarak ihtiyacı düşük tahmin edebilir.
• Düzeltilmiş ağırlık: İkisinin arasında bir uzlaşmadır. Yukarıda gördüğünüz gibi katsayısı kaynağa göre değişir.
• Yağsız kütle: Vücut bileşimi güvenilir ölçüldüyse yağsız kütleye dayalı denklemler kullanılabilir. Bu yöntemleri BMH yazımızda, ölçümün nasıl okunacağını da vücut analizi nasıl yorumlanır yazımızda anlattık.

Protein için de aynı soru geçerlidir. Gram/kg cinsinden verilen bir aralık, hangi ağırlıkla çarpıldığına göre çok farklı sonuç verir. Yukarıdaki 2009 tarihli derleme, düzeltilmiş ağırlığı obez bireyde enerji ile birlikte protein hesabı için de önerir. Hangi aralığın seçileceği ise danışanın yaşına, sağlık durumuna, fiziksel aktivitesine ve hedefine bağlıdır.

Hangi ağırlığı seçerseniz seçin, sonuç bir başlangıç tahminidir. İlk haftaların besin tüketim kayıtları ve ağırlık eğilimi, seçimin bu danışanda ne kadar isabetli olduğunu gösterir.

Kurgusal bir danışanla adım adım örnek

Örnek: 160 cm boyunda, 89,6 kg ağırlığında, masa başı çalışan kurgusal bir kadın danışan. Bilinen bir hastalığı yok, gebe ya da emziren değil. Kişi ve değerler gerçek değildir. Hesap ağırlığını BKİ'ye göre seçiyoruz: BKİ 30 ve üstünde düzeltilmiş, 25-30 arasında ideal, altında gerçek ağırlık.

1. BKİ: 89,6 / (1,6 × 1,6) = 89,6 / 2,56 = 35,0 kg/m². Dünya Sağlık Örgütü sınıflamasına göre obez aralıkta (30 ve üstü), bu nedenle hesap ağırlığı düzeltilmiş ağırlık olacak.
2. İdeal ağırlık (hedef BKİ 24): 2,56 × 24 = 61,44 kg, yaklaşık 61,4 kg.
3. Düzeltilmiş ağırlık (0,25): (89,6 - 61,44) × 0,25 + 61,44 = 28,16 × 0,25 + 61,44 = 7,04 + 61,44 = 68,48 kg, yaklaşık 68,5 kg.
4. Bazal metabolizma: 68,48 × 0,95 × 24 = 1.561,3 kcal, yaklaşık 1.561 kcal/gün.
5. Günlük enerji (aktivite katsayısı 1,2): 1.561,3 × 1,2 = 1.873,6 kcal, yaklaşık 1.874 kcal/gün.
6. Protein: Diyetisyenin bu danışan için örneğin 1,0-1,5 g/kg aralığını seçtiğini varsayalım (bir öneri değil, yalnızca örnek): 68,48 × 1,0 = 68,5 g ile 68,48 × 1,5 = 102,7 g arası.

Bu dört adımı Kalyn panelinin Hesaplayıcılar sayfasındaki Değişim hesabı, boy, ağırlık ve hedef BKİ'yi girdiğiniz anda yapar; kendi örnek danışanlarınızla görmek için Demo hesabı isteyin.

Dördüncü adımdaki pratik yaklaşım

ağırlık × 0,95 × 24 hesabı, bazal metabolizmayı kadında kilogram başına saatte 0,95 kcal, erkekte 1 kcal kabul edip 24 saatle çarpan pratik bir yaklaşımdır ve diyetetik eğitimindeki örnek hesaplarda kullanılır. Bu yaklaşımı doğrulayan hakemli bir çalışmaya ulaşamadık; bu yüzden onu bir denklemden daha isabetli saymıyoruz. Yaş ve boyu da hesaba katan denklemlerle karşılaştırmak isterseniz BMH hesaplama formülleri yazımızdaki adımları izleyebilirsiniz. Aktivite katsayısının seçimi de aynı yazıda anlatıldı.

Seçimler sonucu ne kadar değiştiriyor?

Aynı danışanda yalnızca hesap ağırlığını ya da katsayıyı değiştirince (aktivite katsayısı 1,2, aynı pratik yaklaşımla):

• Gerçek ağırlıkla (89,6 kg): 89,6 × 0,95 × 24 × 1,2 = 2.451 kcal
• İdeal ağırlıkla (61,44 kg): 61,44 × 0,95 × 24 × 1,2 = 1.681 kcal
• Düzeltilmiş ağırlık, 0,25 ile (68,48 kg): 1.874 kcal
• Düzeltilmiş ağırlık, 0,5 ile (75,52 kg): 75,52 × 0,95 × 24 × 1,2 = 2.066 kcal
• Hedef BKİ 26 ve 0,25 ile (72,32 kg): 72,32 × 0,95 × 24 × 1,2 = 1.979 kcal

En düşük ile en yüksek sonuç arasında 770 kcal fark var. Hedef BKİ'yi 24'ten 26'ya çıkarmak bile sonucu 105 kcal değiştirdi. Bu yüzden danışan dosyasına sonucu değil, sonucu üreten seçimleri (hedef BKİ, hesap ağırlığı, katsayı, aktivite katsayısı) yazmak, sonraki görüşmede neyi değiştireceğinizi bilmenizi sağlar. Hesabın ardından planı nasıl kuracağınızı diyet listesi nasıl hazırlanır rehberimizde anlattık.

Özel durumlarda hekim ve diyetisyen değerlendirmesi

Bu yazıdaki formüller sağlıklı yetişkinlerde bir başlangıç noktası verir. Aşağıdaki durumlarda hedef ağırlık ve hesap ağırlığı bireysel değerlendirme ister:

• Hastalık: Böbrek ve karaciğer hastalığı, diyabet, kanser, ameliyat sonrası dönem ya da yoğun bakım gibi durumlarda enerji ve protein gereksinimi hekim ve klinik beslenme ekibiyle birlikte belirlenir. Ödem ya da sıvı birikimi gerçek ağırlığı yanıltıcı kılabilir.
• Gebelik ve emzirme: Gebelik öncesi ağırlık, gebelik haftası ve emzirme gereksinimi değiştirir; ideal kilo formülleri bu dönem için kullanılmaz.
• Çocuk ve ergen: Yetişkin formülleri ve BKİ sınırları uygulanmaz; büyüme yaşa ve cinsiyete göre çocuk hekimiyle değerlendirilir.
• Yaşlılık: Kas kaybı, kırılganlık ve kronik hastalıklar hedefi değiştirebilir; zayıflamanın riskleri hekimle birlikte tartılır.
• Sporcu ve kaslı birey: Yüksek yağsız kütle BKİ'yi yükseltir. BKİ'si 30'un üstünde çıkan kaslı bir danışanda düzeltilmiş ağırlık ihtiyacı düşük gösterebilir; vücut bileşimi ölçümü ve yağsız kütle denklemleri daha anlamlıdır.

Açıklanamayan kilo kaybı ya da kilo alımı varsa danışanı hekime yönlendirin.

Kalyn'deki değişim hesabında ideal ve düzeltilmiş ağırlık

Kalyn'in diyetisyen panelindeki Hesaplayıcılar sayfasında yer alan Değişim hesabı, önce enerji ve protein hedefini bulur. Boy, ağırlık ve hedef BKİ'yi girersiniz (ideal ağırlık için genellikle 24 ya da 26). Panel BKİ'yi, ideal ağırlığı (boy² × hedef BKİ) ve düzeltilmiş ağırlığı ((gerçek - ideal) × 0,25 + ideal) gösterir.

Hesap ağırlığı otomatik seçilir: BKİ 30 ve üstünde düzeltilmiş, 25-30 arasında ideal, altında gerçek ağırlık. İsterseniz gerçek, ideal ya da düzeltilmiş ağırlığı kendiniz seçersiniz. Enerji hedefi iki yoldan biriyle hesaplanır: bazal metabolizma (ağırlık × 0,95 kadında ya da 1 erkekte × 24) çarpı aktivite katsayısı ya da ağırlık × kilogram başına kcal. Protein hedefi, girdiğiniz alt ve üst g/kg değerleriyle seçilen ağırlıktan hesaplanır. Ardından günün değişimlerini yazarsınız (değişimden enerjiye hesabı besin değişim listesi yazımızda anlattık); panel planı hedefle karşılaştırır ve planın hedefin ±%5'i içinde olup olmadığını gösterir. Hesaplayıcı hiçbir değeri kaydetmez.

Beslenme ve diyetetik öğrencisiyseniz aynı hesabı ders ve staj vakalarınızdaki kurgusal danışanlarla yapabilirsiniz: Öğrenci olarak başlayın.

Kalyn ile ideal ve düzeltilmiş ağırlığı hesaplamak

Her danışan için ideal ağırlığı, düzeltilmiş ağırlığı ve enerji hedefini ayrı bir tabloda yeniden hesaplıyorsanız, Kalyn'deki değişim hesabını kendi örnek danışanlarınızla görebilirsiniz: Demo hesabı isteyin. Paketler etkin danışan sayısına göre ayrılır ve danışanlarınız ücretsiz kullanır; ayrıntılar için Paketleri inceleyin. Öğrenciyseniz Öğrenci olarak başlayın. Hesaplayıcılar ya da kendi çalışma yönteminiz hakkında sorularınız için Bize yazın.